Inleiding over de overdracht van het nieuwe coronavirus bij het musiceren

Bron: virmus.nl

De verspreiding van SARS-CoV-2 in de lucht verloopt op twee manieren: via druppels en via aerosolen [1]. Deze komen naar buiten als er lucht uit de mond komt. De druppels zijn zo groot dat ze vrij snel de grond bereiken. Een aerosol is lucht met daarin zeer kleine deeltjes of druppeltjes die zo langzaam dalen dat ze als het ware zweven.

Druppels

Druppels zijn waarschijnlijk de meest voorkomende oorzaak van besmetting in het algemeen. De druppels vallen meestal binnen anderhalve meter op de grond. De kans op besmetting neemt toe als personen dichter bij elkaar staan. Hierop is ons ‘anderhalvemeteren’ gebaseerd. Bij zingen kan het voorkomen dat de luchtsnelheid groter is dan bij spreken [2], zodat de druppels zich verder kunnen verspreiden. Dit betekent dat de afstand tussen personen hier groter moet zijn dan anderhalve meter. Bij een fluit waarbij lucht over een opening geblazen wordt (dwarsfluit, panfluit), stroomt die lucht met een grotere snelheid dan lucht die uit een trompet of rietinstrument stroomt. In de ademlucht van de fluitist zitten druppels, die verder de ruimte ingaan door de hogere snelheid.

Aerosol

De druppeltjes of deeltjes in een aerosol zijn zo klein dat ze niet naar beneden vallen, maar blijven zweven. Bij zingen ontstaan veel van deze druppeltjes, meer dan bij spreken. Zingen is wat dit betreft vergelijkbaar met hoesten [2]. Het aerosol volgt de beweging van de omringende lucht en kan daardoor in de hele ruimte komen. Het is nog niet duidelijk hoe groot het aandeel is van aerosolen in de verspreiding van SARS-CoV-2. Maar verschillende uitbraken van COVID-19 maken aannemelijk dat overdracht door aerosolen mogelijk is, zoals bij het Washington state choir [1]. Ook de uitbraak bij het Amsterdams Gemengd Koor [3] zou in die richting kunnen wijzen. Uit experimenten is gebleken dat in aerosolen na een uur nog ongeveer de helft van het oorspronkelijke SARS-CoV-2 over was [4]. Bij de verspreiding van SARS-CoV-2 via een aerosol kan de concentratie van het virus in de lucht in de ruimte bepalend worden voor de kans op besmetting [5]. Die concentratie hangt niet alleen af van hoeveel van het virus in de lucht wordt gebracht, maar ook van andere factoren, zoals de invloed van ventileren en airconditioning [6]. Ook luchtvochtigheid kan van belang zijn: bij een lage luchtvochtigheid worden grote druppels kleiner door verdamping, waardoor er een aerosol ontstaat [7].

Vraagtekens

In verschillende filmpjes die nu op het web verschijnen, is te zien dat de snelheid waarmee lucht uit een aantal blaasinstrumenten (trompet, hobo, klarinet) stroomt niet hoog is. De filmpjes zijn bedoeld om aan te tonen dat ook bij blaasinstrumenten 1,5 m, of iets meer, voldoende afstand is om besmetting te voorkomen. Maar of deze conclusie klopt, hangt van meer factoren af. Bij deze instrumenten is de druk in de mond namelijk hoger dan bij spreken, waardoor meer kleine druppeltjes (en dus een aerosol) zouden kunnen ontstaan. Ook al is de uitstroomsnelheid klein, het resulterende aerosol wordt door de luchtbewegingen in een repetitie- of concertruimte verspreid. Daar geven deze filmpjes geen uitsluitsel over. Voor een conclusie over een veilige afstand moeten alle aspecten van de overdracht in samenhang bekeken worden.

VirMus verzamelt onderzoeksresultaten die het verhaal completer maken.

[1] Royal Society DELVE Initiative (2020), Face Masks for the General Public gedownload op 9 mei 2020

[2] Loudon, R.G. & Roberts, R.M. (1968), Singing and the dissemination of tuberculosis; American Review of Respiratory Disease, 98: 297-300

[3] Van der Lint, P. (2020), Die ene Passion die doorging, met rampzalige gevolgen; Trouw; 9 mei 2020

[4] Doremalen, N. van et al. (2020), Aerosol and surface stability of HCoV-19 (SARS-CoV-2) compared to SARS-CoV-1; The New England Journal of Medicine, 382;16 [not peer reviewed]

[5] Wilson, N.M. et al. (2020), Airborne transmission of severe acute respiratory syndrome coronavirus-2 to healthcare workers: a narrative review; Anaesthesia

[6] Xie, X. et al. (2007), How far droplets can move in indoor environments – revisiting the Wells evaporation–falling curve; Indoor Air; 17: 211-255

[7] Royal Society DELVE Initiative (2020), Face Masks for the General Public gedownload op 9 mei 2020